Zbiornik przeponowy dobiera się tak, żeby pompa przy najbardziej niekorzystnym poborze nie przekraczała dopuszczalnej liczby załączeń na godzinę podanej przez producenta. Liczy się przy tym pojemność użyteczna, czyli ilość wody, którą zbiornik oddaje między ciśnieniem wyłączenia a załączenia pompy. Jest ona wyraźnie mniejsza niż pojemność nominalna z tabliczki i zależy od nastaw ciśnienia. Przy sterowaniu z falownikiem zbiornik może być mniejszy, bo pompa nie pracuje cyklami włącz i wyłącz.
Jak działa zbiornik przeponowy
Wewnątrz stalowego zbiornika gumowa przepona lub membrana oddziela wodę od poduszki powietrza albo azotu. Gdy pompa tłoczy wodę, poduszka gazowa się spręża, a ciśnienie rośnie. Po osiągnięciu ciśnienia wyłączenia pompa staje. Kiedy odkręcasz kran, sprężony gaz wypycha wodę do instalacji, a ciśnienie powoli spada. Przy ciśnieniu załączenia pompa rusza ponownie. Dzięki temu pompa nie włącza się przy każdym umyciu rąk.
Pojemność nominalna a użyteczna
Zbiornik o pojemności nominalnej 100 litrów nigdy nie jest w całości wypełniony wodą, bo część objętości zajmuje sprężony gaz. Ilość wody, którą zbiornik oddaje w jednym cyklu, wynika z prawa Boyle'a-Mariotte'a. Gdy ciśnienie wstępne gazu równa się ciśnieniu załączenia pompy, pojemność użyteczna wynosi w przybliżeniu:
Vu = Vn × (pw − pz) / (pw + 1)
gdzie Vn to pojemność nominalna, pz ciśnienie załączenia, a pw ciśnienie wyłączenia, oba w barach według manometru. Jedynka w mianowniku zamienia ciśnienie z manometru na ciśnienie bezwzględne.
Przykład obliczeniowy, nie zalecenie nastaw: przy załączeniu 2 bar i wyłączeniu 3,5 bar ułamek wynosi 1,5 / 4,5, czyli jedną trzecią. Zbiornik 100 l odda więc około 33 l wody na cykl. Im węższy zakres ciśnień, tym mniej wody oddaje zbiornik i tym częściej włącza się pompa.
Ile wody potrzeba w zbiorniku
Pompa włącza się najczęściej wtedy, gdy pobór wynosi mniej więcej połowę jej wydajności: zbiornik napełnia się i opróżnia w podobnym tempie. W tym najgorszym przypadku minimalna pojemność użyteczna wynosi w przybliżeniu:
Vu ≥ Q / (4 × Z)
gdzie Q to wydajność pompy w punkcie pracy, a Z dopuszczalna liczba załączeń na godzinę z karty katalogowej pompy. Pojemność nominalną otrzymuje się, dzieląc wynik przez ułamek z poprzedniego wzoru.
Przykład obliczeniowy: pompa o wydajności 3 m³/h, czyli 3000 l/h, z dopuszczalną liczbą 20 załączeń na godzinę wymaga co najmniej 3000 / 80 = 37,5 l pojemności użytecznej. Przy nastawach 2 i 3,5 bar oznacza to zbiornik nominalny około 37,5 × 3 = 112,5 l, czyli w praktyce najbliższy większy dostępny rozmiar. Wartości Q i Z trzeba wziąć z danych Twojej pompy.

Ciśnienie wstępne
Ciśnienie gazu w pustym zbiorniku, nazywane ciśnieniem wstępnym, ustawia się nieco poniżej ciśnienia załączenia pompy, zgodnie z instrukcją producenta zbiornika. Dzięki temu w chwili startu pompy w zbiorniku zostaje niewielka ilość wody, a membrana nie jest rozciągana do końca. Ciśnienie wstępne mierzy się przy wyłączonej pompie i całkowicie opróżnionym z wody zbiorniku. Po zmianie nastaw wyłącznika ciśnieniowego trzeba skorygować także ciśnienie wstępne.
Gaz powoli przenika przez membranę, dlatego ciśnienie wstępne spada z czasem. To jedna z najczęstszych przyczyn częstego włączania się pompy, o czym piszemy w artykule dlaczego pompa często się włącza.
Ciśnienie robocze i umiejscowienie
Zbiornik musi mieć dopuszczalne ciśnienie robocze wyższe niż maksymalne ciśnienie, jakie może wytworzyć pompa. Montuje się go w pomieszczeniu chronionym przed mrozem albo w ocieplonej studzience, z zaworem odcinającym i spustowym, w miejscu umożliwiającym kontrolę ciśnienia wstępnego. Woda w zbiorniku stoi, dlatego membrana i wnętrze muszą być przeznaczone do wody pitnej.
Zbiornik przy sterowaniu z falownikiem
Sterownik z falownikiem zmienia prędkość pompy tak, by utrzymywać zadane ciśnienie. Przy stałym poborze pompa pracuje z mniejszą prędkością zamiast włączać się i wyłączać. Zbiornik pełni wtedy głównie funkcję tłumiącą i pokrywa drobne pobory, np. umycie rąk, bez uruchamiania pompy. Może być wyraźnie mniejszy, a jego wielkość podaje producent sterownika.
Podsumowanie
Do doboru zbiornika potrzebne są wydajność pompy, dopuszczalna liczba załączeń i nastawy ciśnienia. Pojemność użyteczna to tylko część pojemności nominalnej, a jej wielkość zależy od różnicy ciśnień. Ciśnienie wstępne ustawia się nieco poniżej ciśnienia załączenia i kontroluje okresowo. Jeśli chcesz, żebyśmy dobrali zbiornik do Twojej pompy, zadzwoń lub napisz. Zestawy opisujemy na stronie stacje hydroforowe.

